Çekerek Çayı'in teması, çeşitli geçmişlere ve ilgi alanlarına sahip kişilerin dikkatini çeken bir temadır. Çekerek Çayı uzun süredir araştırmaların, tartışmaların ve düşüncelerin konusu olmuştur. İlgisi ve önemi, farklı bakış açıları ve yaklaşımlar için bir buluşma noktası haline gelmesini sağlamıştır. Bu makalede, bu konu hakkında kapsamlı ve zenginleştirici bir vizyon sağlamak amacıyla Çekerek Çayı'in birçok yönünü derinlemesine ve ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Titiz bir analiz ve önemli kanıtların sunulması yoluyla, Çekerek Çayı'in anlaşılmasına ve takdir edilmesine katkıda bulunmayı amaçlıyoruz.
Çekerek Çayı, Yeşilırmak'ın kollarından biri. Sivas Çamlıbel Dağları'ndan doğar, Akdağ'dan gelen dereleri alır. Sulusaray'da ovada akarken Alan Dağı'nı geçtiği yerlerde dar derin vadiler oluşturur. Çorum Çayı'nın katılmasıyla iyice büyür. Kayabaşı Ovası'nda Tokat tarafından gelen Yeşilırmak'ın ana kolu (Tokat Irmağı) ile birleşerek Yeşilırmak'ı oluşturur. İlkbahar ve sonbaharda taşıdığı su artmakta ve nehir kabarmaktadır.[1]
Çekerek Çayı'nın uzunluğu 256 km, yağış havzası 12.000 km²'dir.
Çay, Çekerek ilçesinden geçerken kendisine; Bazlambaç, Karadere, Göndelen, Akdağmadeni, Görmügöz Dere'leri katılır. Sabıköz, Başöz, Bakır Çay alanda çaya katılan diğer akarsulardır. Kendisine katılan kollarıyla güçlenen akarsu araziyi derince parçalar, boğaz vadiler oluşturur: Güplüce-Yapalak Boğazı, İncesu Bağazı, Kale Boğazı.[2]
Çekerek üzerinde Süreyyabey Barajı ve Hidroelektrik Santrali inşa edilmiştir. Asıl olarak taşkın ve sel koruma amaçlı yapılan barajdan elektrik de elde edilir.
Çekerek Çayı evsel katı sıvı atıklar, zirai faaliyetler ve erozyon ile kirlenmektedir.