Marmara Denizi

Görünüm kenar çubuğuna taşı gizle
Marmara Denizi
Türkiye üzerinde Marmara DeniziMarmara DeniziMarmara Denizi
Havza
Şehir(ler)Şehirler listesi
KonumMarmara Bölgesi, Türkiye
Koordinatlar40°45′K 28°0′D / 40.750°K 28.000°D / 40.750; 28.000
Ada(lar)Adalar listesi
Yerleşim(ler) (sahil)İstanbul, Kocaeli, Yalova, Tekirdağ
Ayırdığı topraklarAvrupa← →Asya
Genel bilgiler
Aktığı yerEge Denizi
Türİç deniz
Bağladığı sularEge Denizi→ ←Karadeniz
Akarsu (gelen)Simav nehri, Biga Çayı, Nilüfer Çayı
Akarsu (giden)Çanakkale Boğazı
Ortalama derinlik494 m (1.621 ft)
En derin noktası1.370 m (4.490 ft)
Yüzölçümü11.350 km2 (4.380 sq mi)
Su hacmi3.378 km3 (810 cu mi)
Wikimedia Commons
Harita
Marmara Denizi, fiziki haritası 30 Mart 2023 tarihinde Galata Köprüsü'nden Marmara Denizi Arabalı vapurun güvertesinden Marmara Denizi Marmara Denizi İzmit Körfezi

Marmara Denizi ya da Klasik Antik Çağ'ında Propontis, Karadeniz'i, Ege Denizi ve Akdeniz'e bağlayan bir iç denizdir. Karadeniz'e İstanbul Boğazı, Ege Denizi'ne Çanakkale Boğazı ile bağlanır. Türkiye'nin Asya ve Avrupa kısımlarını da birbirinden ayırır. Marmara Adasında bol miktarda mermer bulunması yüzünden adaya ve denize, Yunanca mermer anlamına gelen "Marmaros" denmiştir. Denizin bir diğer eski adı da '"Propontis"'tir. Türkiye'nin en büyük şehirlerinden İstanbul ve Kocaeli bu denizin kıyısında, diğer bir büyük şehri Bursa ise hızla deniz kıyısına doğru genişlemektedir.

Coğrafya

Alg patlaması yüzünden daha açık renk gözüken Marmara Prens Adaları Biga Çayı

Yaklaşık olarak 240 km uzunluğa ve 70 km genişliğe, 11,500 km2 yüzölçümüne sahip ve en derin yeri -1.270 metre olan Marmara Denizi'nde, görülen akıntı tipi, normal deniz ve okyanuslardaki dairesel tip yerine, doğu batı yönünde bir akıntıdır. Denizin yüzeyi Karadeniz kökenli, dibi ise Ege-Akdeniz kökenli tuz, sıcaklık ve oksijen oranı bakımından farklı su kütlelerinden oluşur.

Marmara'daki körfezler

Marmara'daki adalar

Marmara Denizi'ndeki adalar; İmralı Adası, Marmara Adaları ve Prens Adaları olarak gruplandırılır. Yüzölçümlerine göre en büyük üç ada şu sıradadır;

Marmara'ya dökülen akarsular

Marmara Denizine dökülen başlıca akarsular şunlardır.

Anadolu Trakya

Çukurlar

Marmara Denizi'nin kuzeyinde yer alan bu derin noktalar doğudan batıya şunlardır:

Jeoloji

Denizin Oluşumu

Karadeniz Tufanı

Marmara Denizi, jeolojik dönemler içinde özellikle Buzul Çağ dönemlerinde göle, kimi zaman da denize dönüşerek sürekli bir değişim yaşamıştır. Örneğin Miyosen döneminde (20 milyon yıl kadar önce) Marmara Denizi; Karadeniz, Hazar denizi ve Macaristan'a kadar uzanan bir iç denizle birlikte daha büyük bir denizin parçasıdır. Denizin yakın jeolojik dönemi incelendiğinde 12 bin yıl öncesinde deniz seviyesinin -85 m olduğu ve Marmara'nın bir göl olduğu anlaşılır. Marmaranın son kez denize dönüştüğü dönem 6500-7000 yıl öncesine tarihlenir. Bu dönemde İstanbul Boğazı'nın suyla dolması sonucu oluşan Karadeniz Tufanı ile Marmara Denizi, göl olan Karadeniz'de su seviyesinin yükselmesine ve denize dönüşmesine aracılık etmiştir.

Jeolojik Değişimler

Marmara Denizi'nde jeolojik olarak çok yakın döneme denk gelen başlıca değişimler şunlardır;

Kapıdağ Yarımadası: Tarihsel olarak adayken ve yüzölçümü düşünüldüğünde Marmara Denizi'nin en büyük adasıyken karayla birleşerek (Tombolo) yarımadaya dönüşmüştür.

Büyükçekmece ve Küçükçekmece Gölleri: Her iki göl, akarsuların aşındırdığı birer vadi iken deniz seviyesinin yükselmesi sonucunda koya dönüşmüştür. Zamanla koyun ağzında biriken alüvyonlar, deniz kulağı adı verilen alüvyon setleri oluşturarak koyun ağzını daraltıp ya da kapatıp koyun göle dönüşmesine neden olmuştur.

Vordonisi Adası: Battığı düşünülen Prens Adalarından biri. Günümüzde Manastır kayalıkları olarak adlandıran bölgenin, MS 1000 yılı Nizam döneminde gerçekleşen bir deprem neticesinde battığı düşünülmektedir. Yapılan dalışlarda bulunan MS 500 yılına ait manastır kalıntısı bölgenin geçmişte bir ada olduğunu kanıtlamaktadır.

Faylar ve Depremler

Marmara Denizi altında Marmara fayı ya da fayları olarak da bilinen, Kuzey Anadolu Fay hatının batısında yer alan sismik olarak harketli bir fay bölgesi vardır. Tarih boyunca ürettiği depremlerle büyük yıkıma yol açan bu faylar 1509 Büyük İstanbul Depremi ve 1999 Gölcük Depremi gibi depremlerin sorumlusudur. Ayrıca günümüzde bu denizde tsunami olma riski vardır. Bunun için denize bir tsunami uyarı sistemi kurulmuştur.

Tarih

Marmara denizi, 1785

Boğazlar dışarıda bırakılırsa Marmara Denizi ile ilgili tarihsel olarak bahsedilecek ilk şey Argonotlar Seferidir. İason önderliğinde Altın Post'u aramak için Karadeniz'e doğru yol alan bu denizcilerin mitolojik öyküsünde, denizciler Marmara kıyılarınada uğrar. Helenistik dönemde boğazlar ve Marmara Denizi, balık göç yolları üzerinde olduğu için kıyı kentlerinde balıkçılık ön plana çıkar. Byzantion gibi kentlere ait sikkelerde balık motifinin kullanımı buna örnektir.

Moby Dick romanın yazarı Melville, İstanbul'da yaşamış Bizanslı tarihçi Prokopius'un MS 10. yüzyılda Marmara Denizi'nde gemilere saldıran bir balinadan söz ettiğini anlatır. Bir başka tarihî yazar Ahmet Midhat Efendi "Sayyadane Bir Cevelan" adlı kitabında, İstanbul Surları'na asılmış balina kemiklerinden bahseder. Kaldırılan kemikler nedeniyle denizin bereketi kaçınca Padişahın, kemiklerin bulunup yerine asılmasının emreden bir fetva yayınladığından bahseder.

Marmara Denizi, tarihsel batıklar açısında zengin bir denizdir. Marmaray kazıları sırasında keşfedilen Bizans'ın en büyük limanı olan Theodosius Limanı ve liman batıklarının dışında, denizin farklı bölgelerinde 6. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar dayanan birçok başka batıkta bulunmaktadır. Bunlar dışında I. Dünya Savaşına tarihlenen Osmanlı ve yabancı ülkelere ait batıklar ise Marmara denizinde yaşanan çarpışmalarını göstermesi sebebiyle deniz tarihi açısından önemlidir.

Batırılan Barbaros Hayreddin zırhlısı

Egemenlik

Marmara Denizi'nin ilginç bir özelliği de orta kesimlerinin kıyıdan uzaklığının 12 deniz milinden daha fazla olmasıdır. Böylece uluslararası deniz hukukuna göre bu orta kesimler Türk karasularının dışında kalmaktadır. Fakat başka herhangi bir kıyıdaş devlet bulunmadığından ve her yönde Türkiye karasuları ile kuşatılmış olduğundan dolayı Marmara Denizi'nin tamamı Türk karasuları durumundadır. Bunun esas sebebi Türkiye'nin uluslararası hukukça tanınan "kadim hak" olarak Marmara Denizi'ne iç deniz olarak sahip olmasıdır. Açık denizler için öngörülen münhasır ekonomik bölge, devletin karasularındaki tam egemenliği düşünüldüğünde Marmara Denizi için mümkün değildir.

Yerleşim

İstanbul Surlarından Marmara Denizi Pendik sahili, arkada Tuzla Tersanesi Biga, Çanakkale Gölcük Deniz Komutanlığı Yalova sahilinden bir kare

Marmara kıyısındaki idari birimler;

İstanbul

İstanbul (İl merkezi) (Fatih) Adalar Bakırköy Bostancı Maltepe Kadıköy Kartal Kumkapı Pendik Üsküdar Yeşilköy Zeytinburnu Büyükçekmece Kumburgaz Silivri Tuzla

Balıkesir

Bandırma Erdek Gönen Marmara

Bursa

Gemlik Karacabey Mudanya

Çanakkale (il)

Biga Gelibolu Lapseki

Kocaeli

Derince Eskihisar Darıca Dilovası Bayramoğlu Gebze Gölcük Hereke İzmit (İl merkezi) Karamürsel Körfez

Tekirdağ

Marmaraereğlisi Şarköy Tekirdağ (İl merkezi)

Yalova (il)

Altınova Armutlu Çiftlikköy Çınarcık Termal Yalova (İl merkezi)

Direy

Bunların dışında zaman zaman yakalanan köpekbalıkları ve İstanbul kıyılarında da gözlenebilen çeşitli yunus türleri Marmara direyinin diğer parçalarıdır.

Ekonomi

Avşa Adası'nda Günbatımı

Marmara denizinde antik çağlardan beri balıkçılık önemli bir uğraştır. 2010 yılında denizde avlanan balıklık, Türkiye balıkçılığın %8,36'sini oluşturur. Fakat günümüzde aşırı avlanma, kirlilik gibi kimi faktörler Marmara'daki balık stoklarını tehdit etmektedir. Ticari değere sahip olan tür sayısı ve avlanan balık miktarı düşüş eğilimindedir. TÜİK verilerine göre 2004'te Marmara'da avlanan 68 bin ton balığa karşı, 2009'da 31 bin ton balık avlanmıştır.

Madencilik konusunda Türkiye denizlerindeki ilk doğal gaz yatağı, TPAO tarafında Kuzey Marmara sahasında 1,200 m derinlikte Kuzey Marmara-1 kuyusunun 1988 yılındaki sondajı ile bulunmuştur. Saha, Silivri'nin 5 km batısında sahilden 2.5 km uzaklıkta bulunmaktadır. Kuzey Marmara sahasında doğal gaz üretimine 1997 yılında geçilmiştir.

Deniz turizm açısında Silivri, Marmaraereğlisi, Yalova kıyıları ve Avşa adası bölge içinde ön plana çıkmıştır.

Tehditler

Kirlilik, Marmara denizin başlıca sorunlarındandır. Özellikle denizin kuzeydoğusundaki İstanbul ve İzmit gibi yoğun nüfuslu şehirlerin atıkları ile İzmit Körfezi etrefındaki ağır sanayi tesisleri, denizi kirliliğin nedenleridir. Günde yaklaşık olarak 0,3 milyon metreküp sanayi, 2,1 milyon metreküp evsel atık bırakılmaktadır. Denizdeki yoğun denizanası popülasyonu bu kirliliğin işareti olarak kabul edilir.

Küresel Isınma ile değişen deniz yapısı ve istilacı türler Marmara Denizine yönelik yeni tehditlerdir. Zehirli denizanaları ve balon balığı Marmara'daki örnek istilacı türlerdendir.

1990'lı yılların başında ilk defa görülen ve 2021'den itibaren bir çevre felaketine dönüşen Marmara Denizi deniz salyası felaketi, deniz kirliliğin nedenlerinden biri olarak görülüyor

Kazalar

Boğazlar dışında sadece Marmara Denizi'nde gerçekleşen ölümle ya da büyük çapta kirlilikle sonuçlanan kazalar şunlardır;

Ulaşım

Bandırma İskelesinde İDO'ya ait deniz otobüsü

İDO tarafında İstanbul, Yenikapı İskelesi en büyük merkez olmak üzere, İstanbul kıyılarına ve adalarına, Yalova, Mudanya, Bandırma ve Marmara Adalarına seferler vardır. İzmit Körfezi'nde yapılan Eskihisar-Topçular feribot seferleri ise diğer bir ulaşım türüdür. Yük taşımacılığı amaçlı Bandırma, İstanbul arası roro seferleri ise Marmara denizindeki son önemli ulaşım türüdür. Ayrıca BUDO Bursa Büyükşehir Belediyesi Deniz Otobüsü Bursa-İstanbul arasında seferlerine başlamıştır.

Projeler

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Marmara'da 2 günde 392 m³ müsilaj toplandı! En çok İstanbul'dan çıktı". Haberler.com. 10 Haziran 2021. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  2. ^ "Marmara denizi". 27 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2011. 
  3. ^ İstanbul'un On Bin Yılı 15 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., İstanbul Üniversitesi
  4. ^ "Depremle suya gömülen ada, Sabah". 8 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2011. 
  5. ^ "Marmara Denizi'nin dibine tsunami uyarı istasyonu, Sabah". 4 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011. 
  6. ^ turkiye-wrecks.com 24 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Marmara ve çevresindeki batıklar
  7. ^ SAD-AFAG 6 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Sualtı araştırmaları derneği, Akdeniz foku araştırma grubu
  8. ^ Marmara Denizi'nin Değişen Oşinografik Şartlarının İzlenmesi projesi 17 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Seviç-Erdal İnönü vakfı
  9. ^ Mumyalanmış dev kaplumbağa, Radikal
  10. ^ a b "Marmara Denizi'nde büyük tehlike". Milliyet. 9 Eylül 2011. 26 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2020. 
  11. ^ nukte.org 28 Eylül 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Doğal gaz enerjisi, Türkiyede doğal gaz
  12. ^ "TPAO, tarihçe". 7 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2011. 
  13. ^ "Denizlerdeki kirlilik artıyor, NTV". 27 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2011. 
  14. ^ "Denize ağ attık lüfer yerine denizanası çektik, Hürriyet". 24 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ekim 2011. 
  15. ^ Zehirli denizanası uyarısı 3 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Hürriyet
  16. ^ Marmara'da balıkçılarda 'balon balığı' paniği CNN Türk-video
  17. ^ İstanbul Boğazı ve Marmara Denizinde Meydana Gelen Önemli Gemi Kazaları İstanbul Valiliği Çevre ve Orman Müdürlüğü
  18. ^ "gedop.org". 5 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2011. 

Dış bağlantılar